Leve de loze onderzoekjes! (3)

Wetenschappers, je blijft ermee lachen. Een gemiddelde wetenschapspagina in een krant is doorgaans stukken grappiger dan de pagina met strips. Neem nou deze: vaker vrijen leidt tot een beter seksleven, ontdekte een Australische onderzoekster onlangs in alle ernst. Of, ook een goeie bak: een Noorse professor concludeerde dat Zweden dom zijn omdat zij geen Noors begrijpen. Het zijn van die heerlijke tautologische redenaties die je kramp in je middenrif bezorgen.

En de beste mop van allemaal, en nog wat dichter bij huis ook: protestanten zijn modelburgers, zo becijferde het CBS onlangs. Hilarisch! Niets ten nadele van de protestantse broeders en zusters, hoor — ik erken graag dat zij voorbeeldiger burgers zijn dan wij zuipschuiten van katholieken en die vreetzakken van moslims (ik chargeer een beetje, maar dat is ongeveer de strekking van het onderzoek). Maar ons hele moderne idee van burgerschap is een door en door protestantse notie, de geschiedenis van de seculiere burgerij loopt keurig parallel aan de geschiedenis van het protestantisme. Dus protestanten modelburgers noemen, dat is ongeveer zoiets als Pipo een modelclown noemen, of David een modelkabouter. Maar goed, dat onze nationale statistiekenboer zijn grote religie-onderzoek onder de noemer ‘Vrije tijd en cultuur’ plaatste, deed al wel vermoeden dat er flink wat te lachen viel in dit rapport.

De kool, de geit en de angsthaas

Enigszins verbaasd over de ophef ben ik wel. Of nee, eigenlijk toch ook weer niet. Het viel te verwachten dat de ‘Verklaring van gezamenlijk geloof in God als Schepper‘ van Henk Medema, Cors Visser en Cees Dekker op kritische reacties zou stuiten uit christelijke hoek. Van de 108 mensen die aangeschreven werden, tekenden er slechts 37. Waaronder een zekere Anton de Wit — ach ja, dat ben ik, nu je het zegt. Nu de streng bevindelijke gristen-satiristen van Goedgelovig het manifest “een politiek-correcte vingeroefening” voor “angsthaasjes” hebben genoemd, en de best bewaarde deskundige op dit terrein Taede Smedes zijn verbazing uitsprak over het feit dat ik en andere katholieken dit “zo typisch protestants” papiertje ondertekenden, lijkt het me goed om even toe te lichten waarom ik dat deed.

Geen standpunt

Een organisatie oprichten om de belangen van de een of andere groep te behartigen, en dan ‘geen standpunt’ hebben… Kan dat? Ja, dat kan, beweert de nieuw opgerichte stichting Christho, een organisatie voor christelijke homo’s. “Iedere christen-homo mag zelf in z’n leven samen met God zoeken hoe z’n geloof praktisch invulling krijgt”, aldus de stichtingsvoorzitter. De echo van de Reformatie is onmiskenbaar: de meest wezenlijke religieuze band is die tussen het individu en zijn Schepper, onbemiddeld. Maar wat is dat nu anders dan een standpunt? En blijkbaar is dat standpunt een organisatie waard om het te behartigen. Die bescheidenheid waar de voorzitter het over heeft, het niet willen oordelen, dat alles is heel mooi en belangrijk. Maar als het echt ieder voor zich is, dan zijn er überhaupt geen organisaties nodig, dan zou er niet eens politiek mogelijk zijn. Je hoort vaak spreken over ‘het innerlijke kompas’. Maar een mens die echt louter op zijn eigen innerlijk, zijn eigen geweten en eigen oordeel is aangewezen, heeft geen richting, horizon of bestemming meer, en heeft dus geen kompas meer nodig.

Vrijzinnig fundamentalisme

Steeds weer dat zelfde afgezaagde liedje: Jezus van Nazareth was ‘maar’ een inspirerend figuur, maar we mogen hem niet als enige weg naar de waarheid beschouwen, want dat is christenfundamentalistische arrogantie. Vorige maand was het Manuela Kalsky die dit valse deuntje floot (begrijp me goed: zij floot het deuntje loepzuiver, maar het deuntje zélf is zo vals als een kraai), nu fluit de protestantse predikant Fennie Kruize het. En ze voegt er nog wat tenenkrommend valse noten aan toe: het draait in het geloof niet om Jezus, maar om een esoterische ‘christusgeest’.

De religie van de humor

Aan dit fragment uit het Urbanus-stripalbum nr. 22, ‘De gesloten koffer’, moest ik direct denken toen ik het nieuws las dat de komiek Urbanus en kardinaal Danneels komende vrijdag samen in een Belgisch tv-programma zullen verschijnen. De kardinaal (hier dus ‘kardinaal Traweels’ genoemd) is één van de vele bekende Belgen die in de strip figureert; ik ben benieuwd of hij dat weet.

De strijd tussen God en Canisius

Midden in de nacht klonk er ineens lawaai in het Weense huis waar Petrus Canisius verbleef. Een huisgenoot werd wakker en haastte zich naar de kamer van Canisius. Hij tuurde door het sleutelgat, en zag dat de Nijmeegse jezuïet in gebed verzonken was. Later verklaarde deze huisgenoot het volgende: 

“Hij bad vurig en met krachtige stem, hij riep, hij redeneerde. Het was alsof hij vocht met God, zoals eens Jacob met de engel. In mijn jeugdige onschuld dacht ik: In de strijd tussen God en Canisius wil ik mij niet mengen. Zij zullen ook zonder mij weer met elkaar vrede sluiten.”
(Bron: Paul Begheyn s.j., Petrus Canisius. Een Nederlandse heilige. De Heuraut, Nijmegen, 1981.)

“Hier ben ik om met u te sterven…”

Het is 23 juli 1572. Willem van Oranje neemt Roermond in. Zijn soldaten plunderen met grof geweld de stad, waarbij vooral katholieke kerken en kloosters het moeten ontgelden. Paulus van Waelwijck, kapelaan en secretaris van de bisschop van Roermond, haast zich naar het karthuizerklooster. Broeder Stefanus, de portier, opent de poort. Het gezicht van Van Waelwijck is getekend door grimmige berusting. “Hier ben ik om met u te sterven”, zegt hij.

Allemaal katholiek

Ooit deelde ik tijdens een etentje voor religiejournalisten een tafeltje met wat collega’s van protestantse media. Zij grapten dat de kerkenkoepel Protestantse Kerk van Nederland (PKN) zichzelf eigenlijk ‘de Katholieke Kerk van Nederland’ had moeten noemen. Ook protestantse kerken zijn namelijk ‘katholiek’, zij het in een andere dan de alledaagse roomse betekenis van het woord. ‘Katholiek’ betekent feitelijk zo veel als ‘universeel’, ‘voor alle mensen’. Maar natuurlijk vonden zij het een goede grap, omdat ze daarmee de rooms-katholieken flink op de kast zouden jagen. (Om één of andere onduidelijke reden, dachten deze collega’s dat ik Nederlands-Hervormd was. Ik zat daar dus onbedoeld als een katholieke wolf in protestantse schaapskleren.)

De C-Factor

Mijn C-Factor is 53 %. Dat je het even weet. Wat dat wil zeggen? Nou, volgens Trouw en de Vrije Universiteit, betekent dat dat ik ”wat calvinistische trekjes” heb. In enkele opvattingen lijk ik op een calvinist. Maar, gelukkig: “Je slaat je echter heel wat gemakkelijker door het leven, waardoor je daar ook van kunt genieten.” Pfew!

Geroezemoes in de protestantse achterhoede

“Tot zover, mannenbroeders, agendapunt 5 – de nieuwe deurklink voor het diaconaal centrum van de Hersteld Hervormde Gemeente in Beneden-Zolde. Unaniem is besloten dat zij het nog best even met de oude kunnen doen. Agendapunt 6 dan, ingebracht door ds. K. Hendrikse uit Middelburg: het al dan niet bestaan van de Heere God…”