“Zo doen wij dat hier al jaren.” Het zou goed het motto kunnen zijn van vrijzinnig-katholiek Nederland. Het gekke is dat veel mensen de term ‘vrijzinnig’ associëren met een open en eigentijdse manier van geloven. Het diametraal tegenovergestelde blijkt keer op keer waar: het is precies de vrijzinnigheid die de Kerk in een verstikkende wurggreep houdt, die categorisch iedere verandering weigert, en in een panisch soort dorpsconservatisme aan de eigen gedegenereerde gebruiken vasthoudt. Momenteel is het weer raak in het bisdom Breda.
Een derde maal tegen de interreligie
Sommige dingen lijken zo mooi en onschuldig, dat je er haast onmogelijk tegen kunt zijn. Ben je dat toch, dan maak je je in de ogen van velen automatisch schuldig aan heel wat lelijke dingen. Alsof je een schattige pup de nek omdraait, of een kindertekening aan stukken scheurt. Ik heb dat met de ‘interreligie’ van Joan Elkerbout. Morgen vindt in Bilthoven de eerste viering plaats van deze ‘kerk voor alle godsdiensten’. Mooie rituelen, iedereen is er welkom, love, peace and harmony alom, iedereen wordt er in zijn of haar waarde gelaten. Hoe kún je daar tegen zijn? Nou, het spijt me, maar ik moet deze kliederige kindertekening toch echt aan stukken scheuren.
De revolte der sleepdragers
De Filosofie Scheurkalender vertelt vandaag een anekdote over de aloude spanning tussen filosofie en theologie:
Toen men Immanuel Kant eens vroeg of hij nog geloofde dat de filosofie de dienstmaagd van de theologie was, antwoordde hij: ‘Het hangt ervan af of ze met de fakkel voorop loopt, of mevrouws sleep draagt.’
Je kunt hierin lezen dat de filosofie sinds de Verlichting de leidende rol van de theologie heeft overgenomen, maar feitelijk is dat niet wat Kant hier zegt. De filosofie loopt weliswaar met de fakkel voorop, maar is daarmee nog steeds dienstbaar aan de theologie. Overigens was die zienswijze van Kant allerminst revolutionair, want de filosofie is, zeker sinds de scholastiek, altijd de fakkeldraagster van de theologie geweest. Sleepdraagsters had de theologie al genoeg — dat waren de theologen. Waren, want onder het bedienend personeel van de theologie ontstond inderdaad een revolte, een regelrechte staking: niet de fakkeldraagsters gooiden echter het bijltje erbij neer, zoals het citaat van Kant doet vermoeden, maar de sleepdraagsters. Hun starre werkweigering heeft de laatste decennia groteske vormen aangenomen. Er is zelfs een naam bedacht voor deze grote theologenstaking: religiewetenschap.
Nogmaals: tegen de interreligie
Eerder schreef ik op deze plek een kritisch stuk over ‘interfaith minister’ Joan Elkerbout en haar ‘kerk voor alles godsdiensten’. Ik vind dat waanzin en heb daar tien (volgens mij) goede redenen voor genoemd. Uiteraard viel het te verwachten dat niet iedereen het goede redenen vond. Peter Pit, wiens interessante weblog ik nog niet kende, schreef een grondig en uiterst kritisch weerwoord, dat ik niet onbeantwoord wil laten.
De toekomst van de traditie
Hieronder, in licht verkorte en bewerkte vorm, de lezing die ik gisterenavond heb gegeven in de schitterende neo-gotische Sint-Willibrordkerk in Utrecht. Ik vond het een geslaagde avond, vooral vanwege de leuke ontmoetingen na afloop van mijn lezing met enkele mensen die ook op dit blog meelezen en -praten. Overigens zullen zij en andere lezers enkele thema’s herkennen, want ze zijn ook op dit blog al eerder aan de orde gekomen. Ik zal ook wat linkjes toevoegen.
Lezing Kerkennacht Utrecht
Morgenavond is het Kerkennacht in Utrecht, en ik mag daar een bescheiden rolletje spelen: ik ben gevraagd een lezing te verzorgen in de St. Willibrordkerk (waar twee weken terug ook het symposium Religie in het publieke domein werd gehouden). Het thema van mijn lezing is ‘De toekomst van de traditie’, onder meer naar aanleiding van mijn boek Het Mysterie. Ik ben nog volop aan de lezing aan het tikken en schaven, maar volgens mij wordt het wel boeiend. En anders belooft de rest van het programma toch de moeite van het (gratis!) bezoekje waard te zijn: een hoogmis, een lezing van Antoine Bodar en Gregoriaanse gezangen. Voor een PDF met de details klik je hier. Mis het niet! Hopelijk tot morgen…
Vrijzinnig fundamentalisme
Steeds weer dat zelfde afgezaagde liedje: Jezus van Nazareth was ‘maar’ een inspirerend figuur, maar we mogen hem niet als enige weg naar de waarheid beschouwen, want dat is christenfundamentalistische arrogantie. Vorige maand was het Manuela Kalsky die dit valse deuntje floot (begrijp me goed: zij floot het deuntje loepzuiver, maar het deuntje zélf is zo vals als een kraai), nu fluit de protestantse predikant Fennie Kruize het. En ze voegt er nog wat tenenkrommend valse noten aan toe: het draait in het geloof niet om Jezus, maar om een esoterische ‘christusgeest’.
Rondom creationisten en atheïsten
Morgen – zaterdag 27 februari – besteedt het NCRV-programma Rondom 10 uitgebreid aandacht aan het verhitte debat tussen driftig folderende creationisten en driftig adverterende atheïsten. Ook ik ben uitgenodigd om deel te nemen aan de live uitgezonden discussie (vanaf 21.05 uur op Ned.2). Wie de twee voorgaande links volgt, kan alvast zien dat ik van beide posities allerminst gecharmeerd ben – en ik mag dan ook een derde positie verdedigen, een vorm van evenwichtskunst die ik al eerder katholieke orthodoxie heb genoemd.
Ik ben blij dat meer katholieken dit alternatieve geluid laten horen. Ik sta daarom honderd procent achter de actie ‘Stop de strijd!‘ van een aantal katholieke Utrechtse studenten. Een zinnige site, met een zinnige visie. Een verademing tussen al het vermoeiende gekrakeel.
Verdediging van Carnavalloosheid
.jpg "Vastenavond - H. Boot")
In Brabantse katholieke kringen herinneren mensen mij eindeloos aan die andere Anton die in Bergen op Zoom werd geboren en in Nijmegen eindigde. Die andere Anton heette eigenlijk Willem, maar iedereen kende hem als Anton van Duinkerken. En natuurlijk, ik zie de beroepsmatige, geografische en ideologische verwantschap wel tussen die andere Anton en mijzelf. Een groot en belangrijk man, die andere Anton. Maar ik heb nog nooit een letter van hem gelezen. Nee, wacht, dat jok ik – ooit heb ik zijn erudiete Verdediging van Carnaval uit 1928 gelezen… Ik dacht dat ik het zelfs in mijn boekenkast had staan, maar ik zocht het vanochtend vergeefs.
Het Mysterie
De verschijningsdatum van mijn boek Het Mysterie. De echte weg naar wijsheid en geluk staat vast! Vanaf 1 maart 2009 kun je het in de boekhandels vinden. Titel, ondertitel en omslag zijn – het zal de goede verstaander niet ontgaan zijn – een dikke knipoog naar The Secret. Deze zelfhulphype heb ik al meerdere malen publiekelijk bekritiseerd, in tijdschriftartikelen en op televisie. Het Mysterie wil een antwoord zijn op dergelijke spirituele pulp – niet alleen door het te bekritiseren, maar ook door een geloofwaardig alternatief te bieden: een open en eerlijke omgang met de bronnen van de traditie (‘orthodoxie’ noem ik dat, en ik leg in het boek ook uit waarom). Meer informatie vind je op de website van uitgeverij Lannoo.
