Snipper #22: De zonden der zondelozen

Ik las dat er een site voor katholieke vertalingen is geopend — een zeer goede zaak als je het mij vraagt. Toen ik aan het Bronnenboek Christendom werkte, viel het me op dat tal van belangrijke bronteksten uit onze traditie nooit (of erbarmelijk of slechts gedeeltelijk) in het Nederlands zijn vertaald. Heel mooi dus dat dit verzamelpunt voor vertalers er is. Zelf ben ik niet professioneel genoeg om me bij dit gezelschap aan te sluiten, maar ik ga hier toch vrolijk verder met het vertalen van de katholieke brontekst waar ik me nu al ruim twintig fragmenten lang met goedmoedig amateurisme in vastbijt: De eeuwige mens van G.K. Chesterton.  Waar waren we? O ja, Chesterton verbaasde zich over de westerse neiging om te doen alsof de slachtoffers van onze vroegere expansiedrift allemaal voorbeeldige goedzakken zonder zonden waren…

Snipper #21: Beschaving en bijgeloof

Het vijfde hoofdstuk (in zes stukken vertaald: 1, 2, 3, 4, 5, 6) van De eeuwige mens kun je als een lofzang op de heidense mythologieën lezen: G.K. Chesterton beschrijft daar de innerlijke logica en grootsheid van het heidendom. In het zesde hoofdstuk, waarvan hieronder de eerste alinea’s zijn vertaald, beschrijft hij de keerzijde van de medaille: hoe het heidendom degenereerde tot iets minderwaardigs, ja zelfs iets satanisch…

Snipper #20: Een heidense Christus?

Nog altijd zijn er opgewonden atheïsten en neo-paganen die hele internetpagina’s vullen met uitgebreide beschouwingen over de ‘heidense wortels’ van het christendom. Een wirwar van plaatjes en feitjes moet dan aantonen dat het christelijke verhaal niet origineel is, dat er tal van heidense goden bestonden, die ook uit een maagd geboren waren, zieken genazen, uit de dood waren opgestaan, enzovoort. Mithras, Dionysus, Adonis, Osiris — allemaal proto-Jezussen, dus het christendom brengt eigenlijk niets nieuws, zo is de triomfantelijke suggestie. Maar wat zegt het nou werkelijk? Is een regenboog minder bijzonder en betoverend, omdat de afzonderlijke kleuren ervan elders in de natuur ook te vinden zijn? Kun je het genie van Rembrandt ontkennen door erop te wijzen dat schilders voor hem ook verf gebruikten? Natuurlijk niet. Ook in de tijd van G.K. Chesterton klonk dit onnozele riedeltje over de ‘heidense Christussen’ al volop, en in dit prachtige slot van het vijfde hoofdstuk van De eeuwige mens (volgend op dit fragment) veegt hij er de vloer mee aan. De mensen die spreken over een heidense Christus, aldus Chesterton, hebben niet alleen het christendom verkeerd begrepen, maar vooral ook het heidendom.

Snipper #19: Rede en verbeelding

Christendom en heidendom — wat ze gemeen hebben, is volgens G.K. Chesterton een diep-menselijk instinct voor verbeelding. Maar al in het vorige fragment begonnen zich de contouren van een verschil af te tekenen, dat hij hier verder expliciteert. Ik vind dit persoonlijk een van de mooiste fragmenten uit het vijfde hoofdstuk van De eeuwige mens, door de fraaie frasen en ronkende stellingen die ook in het huidige debat over de redelijkheid van religie gehoord mogen worden.

Snipper #18: De boom van de mythologie

Wie mythen niet begrijp, begrijpt de mensheid niet. Maar, zo stelt G.K. Chesterton in onderstaand fragment (volgend op dit fragment), het zou van evenveel onbegrip getuigen om de mythen van de heidenen als ‘religie’ te bestempelen.

Snipper #17: De architectuur van luchtkastelen

Onlangs ontstond op dit weblog een stevige en boeiende discussie over de verhouding tussen de christelijke en de oude heidense religie. Ook G.K. Chesterton schrijft daar veel over in zijn Eeuwige mens. In de onderstaande passage (het vervolg op dit fragment) gaat hij dieper in op de grondtrekken van de heidense mythologieën. Deze zijn te waarderen als artistieke prestatie, stelt hij — maar misschien zijn we wel geneigd ze daarom al te ernstig te nemen…

Snipper #16: De kracht der verbeelding

Na het opwarmertje van gisteren kreeg ik de smaak te pakken voor het vertalen van het vijfde hoofdstuk van De eeuwige mens. Het hiernavolgende, wat langere fragment kun je goed als het hart van dit deel, zo niet van het hele boek zien. Chesterton bekritiseert hier de objectieve, wetenschappelijke manier van spreken over religie, kunst en mythologie, die in zijn tijd sterk opkwam en ook in onze tijd nog gemeengoed is. Alle psychologische, antropologische en historische categorieën doen de fantasierijke werkelijkheid geweld aan. De mythen van de mens laten zich slechts van binnenuit en met kinderlijke verbeelding begrijpen…

Snipper #15: De kikker die de zee opslokte

Oude mythen zijn vaak vreemd, ongepolijst en onbeholpen. Je moet je moderne esthetische en wetenschappelijke bril afzetten om ze op waarde te schatten, zo betoogt G.K. Chesterton in het onderstaande fragment uit De eeuwige mens (direct aansluitend op dit fragment).

Snipper #14: Je grootmoeder op de maan

We gaan weer verder met Chesterton en zijn geestige betoog De eeuwige mens. Bij deze een korte, maar hilarische passage: de openingsalinea van het 5e hoofdstuk van het eerste deel, waarin hij zijn waardering voor de verloren kunst van de mythologie uitspreekt.

Snipper #13: Job, Hektor en Brahma

Het onderstaande fragment vormt het slot van het vierde hoofdstuk van het eerste deel van Chestertons Eeuwige mens (het gehele hoofdstuk is nu via deze link te lezen, snippers 7 t/m 13). Chesterton zinspeelt hier op het ontstaan van het christendom, waarin de onrustige universaliteit van het jodendom en de heroïsche localiteit van het heidendom samenkomen.