Ik kondigde kort geleden al aan dat ik mijn blog en ‘officiële’ webstek wilde samenvoegen. Ik ben hier al met een nieuw design gaan experimenteren, maar ik was daar (net als enkele lezers) niet onverdeeld gelukkig mee – zowel technisch als qua vormgeving bevat het een aantal irritante eigenaardigheden. Vandaar dat je op Antondewit.nl weer een ander ontwerp vindt, nog meer toegesneden op mijn huisstijl, en met iets minder irritante eigenaardigheden (hoop ik).

Een paar belangrijke puntjes, om voor de hand liggende vragen voor te zijn:

• Alle oude berichten én reacties blijven gewoon toegankelijk. Ze zijn allemaal reeds gemigreerd naar Antondewit.nl. Wel hebben ze een andere URL gekregen. De oude URLs blijven vooralsnog wel toegankelijk.
• Het kan zijn dat sommige oudere berichten door de migratie naar het nieuwe blog er wat anders uitzien, omdat filmpjes, plaatjes en scriptjes niet goed zijn meeverhuisd. Ik pas het aan waar ik het tegenkom, maar het is geen doen om de bijna 300 berichten stelselmatig door te gaan nemen.
• Ben je geabonneerd op de RSS-feed van deze site? Wijzig dan de URL in je feedreader in: http://www.antondewit.nl/?feed=rss2
• Ben je geabonneerd op de e-mailupdates van deze site? Als het goed is hoef je niets toe doen, ik heb de mailinglist ook overgezet. Maar ik zeg het enigszins aarzelend, omdat ik het nog niet heb kunnen testen. Mocht je nou straks plots geen notificaties meer ontvangen, of anderszins op rare dingen stuiten bij de e-mailupdates, laat het me s.v.p. even weten. (Ik weet al wel dat de opmaak van de updates anders zal zijn, namelijk gewoon platte tekst.)
• Een aantal dingen heb ik handmatig moeten overzetten, zoals de links enzo. Mochten daar fouten in zijn geslopen, of mocht ik vergeten zijn een link naar jouw site op te nemen – het was niets persoonlijk, laat het me gewoon even weten en ik pas het aan.
• Last but not least: van de oorspronkelijke titel van dit weblog – voluit: Geloof jij het? Bedenkingen en bedenksels omtrent het geestelijke leven – heb ik met pijn in het hart afscheid genomen. Ik vond het een leuke titel, maar ook wat onpraktisch. Ik houd het nu gewoon bij mijn naam. Mocht je op jouw pagina nog linken naar ‘Geloof jij het?’, dan zou ik het op prijs stellen als je, behalve de URL, ook de titel van de link verandert in ‘Anton de Wit’.

Nou ja, en verder verandert er eigenlijk  niet zo heel erg veel. Ik blijf vrolijk bloggen over de dingen die mij bezig houden, zij het op Antondewit.nl. Ik hoop je daar te (blijven) ontmoeten!

Paul Hamans, priester van het bisdom Roermond en deskundige op het gebied van twintigste-eeuwse martelaren, schreef een boek over een soort van tussencategorie: de martelaren wiens namen wij bijna vergeten zijn, namelijk die van de meer dan honderd tot het katholicisme bekeerde joden die in de zomer van 1942 werden gearresteerd en in Auschwitz vermoord werden. Edith Stein is eigenlijk de enige nog alom bekende naam uit deze groep. De executie van deze joodse katholieken was een vergeldingsactie voor een herderlijke brief van de Nederlandse bisschoppen, waarin de nazi’s bekritiseerd werden.

Het boek van pater Hamans heet Edith Stein and Companions. On the way to Auschwitz, en is verschenen bij de Amerikaanse uitgever Ignatius Press. Ik kon in een tamelijk uitgebreide lijst van publicaties van deze auteur (zie hier, onderaan de pagina) geen Nederlandse editie van dit boek vinden. Vreemd eigenlijk – waarom is dit boek niet in het Nederlands verschenen? Is ons land er nog niet klaar voor? Willen wij, zoals de recent overleden katholieke schrijver Ralph McInerny in zijn voorwoord bij Hamans’ boek ook suggereert, Edith Stein en haar bijna naamloze kompanen liever als joodse Holocaust-slachtoffers zien dan als katholieke martelaren? Of is er een andere (misschien ook plattere, meer praktische) reden dat dit boek meteen in het Engels verscheen? Wie het weet mag het zeggen, ik ben benieuwd.

Om deze ene bij naam bekende heilige en slachtoffer van het naziregime te herdenken – et alibi aliorum plurimorum sanctorum martyrum, uiteraard - een filmpje uit de nog niet eens zo oude doos. Gemaakt in Keulen, rond de verschijning van het Bronnenboek Christendom, waarin ook een tekst van Edith Stein is opgenomen. Neem me de povere beeld- en geluidskwaliteit niet kwalijk.

“Bang? Nog voor geen sikkepitje. Ze durfde alles: in bomen klimmen, slootje springen en veel meer nog.”

Dit gaat over St. Reinilda. Of wat te denken van St. Hubertus:

“Die was niks heilig in ‘t begin. O nee! ‘t Leek er niet op. Veel plezier maken kon hij en feest vieren en slapen en eten en vooral veel op jacht gaan.”

Ik moet de neiging onderdrukken om het hele boekje te citeren, want het staat vol met dergelijke heerlijke archaïsche frasen. Maar denk nu niet dat ik dit boekje heb gekocht om vanuit een moderne zelfgenoegzaamheid te gniffelen om zo veel ouderwetse stichtelijkheid en brave kneuterigheid. Ik vind dit oprecht mooi – geen kitsch of camp of wat dan ook.

Overigens was ik eigenlijk naar dat antiquariaat toegegaan om een heel ander boek te zoeken: namelijk Pinokkio. Ik wil dat verhaal namelijk nog eens wat diepgaander analyseren – ik stip het reeds oppervlakkig aan in mijn nieuwe boek, en las er onlangs ook wat interessante gedachten over in De bedoeling van verbeelding van Willem Jan Otten, die mij nieuwsgierig maakten naar meer. Afijn, ook Pinokkio heb ik vandaag op de kop kunnen tikken.

Nu vraag je je misschien af: waarom moet je daarvoor naar een antiquariaat, dat boek is toch zo bekend dat het nog alom verkrijgbaar is? Nou, dat valt dus tegen: bijna alle versies die je in reguliere boekhandels vindt zijn hervertellingen. Het origineel van Carlo Collodi wordt blijkbaar tegenwoordig wat al te barok en grimmig gevonden voor moderne oren; het is een stuk minder vrolijk en lieflijk dan de Disney-versie. En dan te bedenken dat Collodi het zelf al wat had gekuist: in zijn allereerste versie liet hij Pinokkio een gruwelijke dood sterven als straf voor zijn wandaden.

Op het eerste gezicht lijken mijn beide aankopen tegenpolen van elkaar te zijn – het zoetsappige moralisme van de heiligenlevens versus het inktzwarte moralisme van Pinokkio. Maar toen ik de beide boekjes doorbladerde, viel me juist een diepe verwantschap op. De vrolijk-stichtelijke toon, de ondubbelzinnige moraal, de weinig verhullende wijze waarop ook moeilijkere thema’s als lijden en dood ter sprake worden gebracht – onze eigen tijd is daar te preuts voor geworden. Het is niet voor niets dat beide boeken antiquarische curiosa zijn geworden; onze tijd weet zich geen raad met de vroomheid van deze verhalen.

Het tegenwoordig met allerlei negatieve connotaties beladen woordje ‘vroom’, is verwant aan ‘vorm’ en ‘vorming’.  Ook dat zijn noties die in hedendaagse kinderliteratuur over het algemeen uit de gratie zijn geraakt. Kinderen moeten vermaakt worden, bezig gehouden, en het is mooi meegenomen als ze daar soms ook nog iets van opsteken – maar dat een kinderziel gevormd moet worden, van ruw stuk hout tot mens van vlees en bloed? Getver, wat een ouderwetse gedachte!

Kinderboeken die nog wel vormend durven te zijn – zoals de Harry Potter-boeken – worden door de goegemeente van snobistische critici steevast afgedaan als ‘simplistisch’, ‘moralistisch’ en ‘betuttelend’; terwijl kinderen er juist dol op zijn. Ik hoop van harte dat er kinderboekenschrijvers blijven opstaan die zulke goede, vermakelijke én vormende literatuur durven schrijven als Pinokkio of Verhalen uit de levens van God’s lieve heiligen. Moeten zij bang zijn voor de snobs? Nog voor geen sikkepitje!

Een taxi draaide de lange oprijlaan op. De Poolse jezuïet was ook gearriveerd. Toen hij was uitgestapt en iedereen hartelijk begroet had, boog de taxichauffeur, een struise Ierse van middelbare leeftijd, zich voorover om ons eens goed te bekijken. “Zijn jullie allemaal priesters?”, vroeg ze. “Bijna allemaal”, antwoordde een van ons. Ze schudde misprijzend het hoofd en tikte met haar wijsvinger tegen de slapen. “What a waste“, verzuchtte ze. De uitgelatenheid sloeg om in ongemakkelijkheid, hoewel de lach nog op ons gezicht getekend stond. “Hier in Ierland hebben wij het niet meer zo op priesters”, zei de taxichauffeur nog voor zij weer wegscheurde.

Toen ik een dag later met de Ierse jezuïet door de drukke straten van Dublin liep, kwam ons gesprek weer op dit incident. “Ik wou nog zeggen: nee, taxichauffeurs hebben Ierland veel goeds gebracht”, gromde hij met grimmig gezicht. Hij was er duidelijk de man niet naar om dit soort dingen hardop uit te spreken.

Ik vroeg hem of hij veel met dit soort vijandige reacties te maken kreeg. Hij knikte. Door de misbruikschandalen, zo vertelde hij, zijn de katholieke Ieren erg teleurgesteld in de kerk in het algemeen en de priesters in het bijzonder. Deels natuurlijk begrijpelijk en terecht, maar er zit ook iets dubbels in, constateerde hij. Toen de priesters nog op hun voetstuk stonden, werden misbruikgevallen door iedereen ontkend en verzwegen – niet alleen door de kerk, maar ook door de mensen zelf. Die zwijgcultuur wordt nu gehekeld, maar tegelijkertijd ontkent en verzwijgt men nog steeds dat misbruik een veel breder probleem is. Dat ook ouders, verzorgers, leraren, enzovoort, zich er schuldig aan maken, wordt nu evenzeer gebagatelliseerd. Het zwijgen over misbruik is kortom niet doorbroken – priesters zijn gewoon aan de verkeerde kant van de streep komen te staan.

Bij een kruispunt hielden we halt. Auto’s en dubbeldekkerbussen raasden voorbij, we wachtten lang op een gelegenheid om over te steken. “Hoe dan ook, Ierland maakt een culturele revolutie door”, zuchtte de priester melancholiek. Zigzaggend staken we over, versnelden de pas om niet door een taxi geraakt te worden.

Zelf had ik me ook meer dan eens achter de oren gekrabd. Sterker, ik was er tot woensdagochtend vast van overtuigd dat mijn reis naar Dublin niet door zou gaan. Ik moest daar zijn voor mijn werk, maar de geplande meeting was dinsdagavond al geannuleerd omdat te veel deelnemers moesten afzeggen door de aswolk. In het onwaarschijnlijke geval dat mijn vlucht niet geannuleerd werd, zo had ik mezelf voorgenomen, dan ga ik gewoon, want mijn reis en verblijf waren toch al betaald en in zo’n geval niet terug te vorderen.

Geheel tegen alle verwachtingen in, en enigszins verbouwereerd, liep ik dus woensdagmiddag op Schiphol, met een in de haast gepakte tas. Bij de vertrekgate raakte ik aan de praat met wat Ieren en Britten, die al dagen vergeefs probeerden de Noordzee over te steken. Veerboten en hogesnelheidstreinen waren volgeboekt. Een man wiens dochtertje ziek was dwaalde al dagen tussen Parijs, Rome en Amsterdam, de wanhoop nabij.

Voor die mensen is deze vlucht totaal anders dan voor mij. Ik verlaat schoorvoetend mijn thuisland, op weg naar een vreemde omgeving waar niemand op me wacht, verbaasd dat ik überhaupt van huis ga. Maar mijn reisgenoten zijn juist verbaasd dat zij nog niet thuis zijn, zij snakken er naar de vreemde omgeving te verlaten, om thuis te komen, waar hun familie op hen wacht. “Als ik vanavond thuis ben, ga ik mijn bed kussen”, zei de man met de zieke dochter droogjes. “Seriously.” Waarom niet zijn zieke dochter?, dacht ik nog – maar van zo lang wachten en dwalen zul je wel vreemde prioriteiten krijgen, vermoed ik.

Het vliegtuig vloog netjes op tijd, door een strak blauwe hemel. Mijn gedachten hielden de snelheid van het toestel niet bij; ze scharrelden nog wat rond in het land dat ik achter me liet, bij mijn vrouw en kinderen, mijn vrienden, de zoete beslommeringen van alledag. Tegelijkertijd besefte ik dat de gedachten van veel van mijn reisgenoten juist voor het vliegtuig uit snelden, naar hun vrouwen en kinderen toe, hun vrienden, bange voorgevoelens van nog onbekende beslommeringen. Wij zaten in een compleet ander vliegtuig. Nee, ik moet het anders zeggen. Hetzelfde vliegtuig kan op hetzelfde moment twee verschillende kanten op vliegen.

Peter Steele, katholiek? Veel fans hebben het ongetwijfeld voor de zoveelste smakeloze grap gehouden van deze beroepsprovocateur. Hoe oprecht zijn bekering was, geen mens zal het weten – en ik stel me zo voor dat de milde rechter in het koninkrijk der hemelen op dit moment ook overuren draait om het tot op de bodem uit te zoeken.

Feit is dat hij reeds met zijn vorige band, de uiterst politiek incorrecte thrash metal-band Carnivore, hevig gefulmineerd heeft tegen de christelijke religie in het algemeen en de katholieke Kerk in het bijzonder. “How come what is natural/ has to be a sin?”, brult Steele in het nummer Angry Neurotic Catholics. Met Type O Negative zou hij die aanklacht regelmatig herhalen, zij het vaak wat meer versluierd, bijvoorbeeld in het suggestieve Christian Woman.

Toch is Steeles aanklacht tegen het christendom welbeschouwd altijd tamelijk dubbelhartig geweest. Het al genoemde Angry Neurotic Catholics behandelde toch vooral zijn eigen boosheid en neuroses, waarvan een benepen type katholicisme uit zijn kindertijd hooguit de katalysator was. En vergeleken bij de eendimensionale antichristelijke vuilbekkerij die gemeengoed is in de wereld van de heavy metal, was de heiligschennis van een nummer als Christian Woman uitermate subtiel en ironisch. “Jesus Christ looks like me”, zong Steele vrolijk in dat nummer – je moet een antenne bezitten voor waar het in de christelijke religie om gaat, wil je überhaupt begrijpen hoe blasfemisch deze frase feitelijk is – eindeloos blasfemischer dan het fantasieloze geblaat van menig death en black metalband.

Maar goed, blasfemisch blijft het, en daarom blijft ook de vermeende ommekeer van wijlen de bedenker van deze liedjes een raadsel. Zelf zei hij er het volgende over, in een interview met Decibel Magazine, geciteerd op Wikipedia:

“There are no atheists in foxholes, they say, and I was a foxhole atheist for a long time. But after going through a midlife crisis and having many things change very quickly, it made me realize my mortality. And when you start to think about death, you start to think about what’s after it. And then you start hoping there is a God. For me, it’s a frightening thought to go nowhere. I also can’t believe that people like Stalin and Hitler are gonna go to the same place as Mother Teresa.”

Een geloof in het licht van de dood, de doodsangst… dat is inderdaad een crisis die zich al wel in de muziek van Type O Negative had aangekondigd. Kijk maar eens naar de clip van Everything Dies uit 1999. Stof zijt gij, en tot stof zult gij wederkeren. Het geloof van Peter Steele lijkt vooral een aswoensdaggeloof.

En dat is voor velen maar moeilijk te verkroppen. “There are no atheists in foxholes” is een Engelse zegswijze, die zo veel betekent als: als de nood aan de man is, is niemand een atheïst, dan begint iedereen te geloven – een bewering die door atheïsten natuurlijk driftig tegengesproken wordt. Maar ook veel gelovigen zullen zich ergeren aan een dergelijk laat geloof: pas nadat je alles hebt gedaan wat God verboden heeft, pas dan ga je plots vroom lopen doen! Een beetje als de heilige Augustinus, die in zijn wilde jaren gebeden zou hebben: “Geef me kuisheid en matigheid, maar nu nog niet.” Of als Lord Marchmain in Evelyn Waughs roman Brideshead Revisited, die zijn leven lang eerbied heeft voor God noch gebod, die de katholieke devotie van zijn vrouw voortdurend belachelijk maakt, maar die op zijn sterfbed nog vlug een kruisteken slaat en daarom absolutie krijgt van de aanwezige priester. Ja ja, zo kan ik het ook!

Je kunt het hypocriet of onrechtvaardig vinden, maar het katholicisme heeft toch altijd stug volgehouden dat het nooit te laat is om je te bekeren. Ja, het is de kerk van de verloren zonen, van de spijtoptanten, de kerk van de zondaars, de tollenaars. Katholiek worden, dat is: aan den lijve leren ondervinden wat schaamte is. Katholiek worden, dat is: ontdekken hoe idioot je je al die jaren gedragen hebt. Katholiek worden is vreugde en verlichting en vrede vinden in woorden die voor de buitenwereld boos en neurotisch klinken: “Heer, ik ben niet waardig…”

En zo bezien is het helemaal niet zo verwonderlijk dat Peter Steele de weg naar de kerk van zijn moeder hervond. Of het waar is, wie zal het weten? Ik vind het in elk geval niet geheel onwaarschijnlijk. Het zou een wonder zijn, absoluut, maar ik geloof ook van harte in wonderen. En ik geloof van harte dat de engelen sterk genoeg zijn om zelfs deze geknakte kolos op te tillen en naar de hemel te dragen. Moge hij rusten in vrede.

Nergens in het artikel wordt namelijk aannemelijk gemaakt dat de eindredacteur overbodig is. Timmers begint met het beschrijven van het werkproces van kranten en tijdschriften, en merkt op dat het zo al decennia gebeurt. De journalist stuurt z’n stukje naar een eindredacteur, die corrigeert de boel, stuurt het naar de opmaakredactie, enzovoort, enzovoort. Wat kunnen we uit dat proces opmaken? Mijn eerste gok zou zijn: blijkbaar is dat een beproefde methode, het werkt gewoon het prettigst, en het is bovendien de beste waarborg voor kwalitatief hoogwaardige journalistiek. Maar dat is niet wat Timmers uit zijn eigen beschrijving opmaakt. Hij schrijft:

Die starre bedrijfscultuur is één van de redenen waarom de oude media het in deze nieuwe tijd zo lastig hebben.

Hoezo ‘starre bedrijfscultuur’? Brood wordt ook al eeuwenlang redelijk op eenzelfde manier gebakken, maar daaruit kun je toch ook niet concluderen dat het bakkersgilde verstard is? Nu wil ik allerminst uitsluiten dat op veel kranten- en tijdschriftenredacties een starre bedrijfscultuur heerst (sterker nog, ik weet uit ervaring dat dat inderdaad zo is), maar dat heeft hier niets mee te maken. In elk geval is het een rare gedachtekronkel om op basis van een prima functionerende redactionele werkwijze te concluderen dat traditionele media “qua denkpatroon vast zitten in hun in decennia gegroeide cultuur”.

Wat het in de kop genoemde ‘digitale tijdperk’ ermee te maken heeft, wordt in het stukje ook niet duidelijk. Ik kan er de impliciete veronderstellingen natuurlijk ook wel bij fantaseren: nieuwe media veranderen de relatie tussen medium en ontvanger, de aard en status van verslaggeving verandert, kwantiteit en snelheid worden belangrijker, ga zo maar door. Maar Timmers haalt het terechte weerwoord van ‘oude media’ ook aan: zij zetten liever in op kwaliteit.

Dat levert inderdaad mooie producten op, alleen ook een hoger kostenniveau. En dat is in de huidige neergaande markt steeds moeilijker te verkopen aan de directie.

Daar komt de aap uit de mouw! Dit artikel bewijst niet hoe overbodig eindredacteuren zijn, het wil vooral beweren dat ze zo verrekte duur zijn. Tja, natuurlijk kan het allemaal efficiënter en goedkoper. Een bakker kan ook efficiënter brood produceren – maar dan is hij uiteindelijk een fabrieksarbeider die aan de lopende band droog en vreugdeloos supermarktbrood produceert. Persoonlijk ben ik blij dat er ook nog een paar echte bakkers bestaan.

Dat oude media het zo moeilijk hebben in dit digitale tijdperk, heeft er volgens mij geen klap mee te maken dat zij de denkwijze van nieuwe media onvoldoende snappen. Ik durf het tegendeel te beweren: ze snappen die denkwijze te goed, en verkiezen kwantiteit boven kwaliteit, hype boven nuance, schreeuwerigheid boven bedaagdheid. En precies daarom verliezen ze steeds meer terrein: ze weten zich onvoldoende te onderscheiden van GeenStijl of Nu.nl, en zijn uiteindelijk te log om met dergelijke media te concurreren.

Maak liever gebruik van die relatieve logheid, maak er je kracht van, wars van loos geklets over efficiency, rendement en crossmedia concepting. Kranten gaan kapot aan managers bij wie het digitale tijdperk naar de bol gestegen is — niet aan het digitale tijdperk zelf. De eindredacteur overbodig? Onzin. Prijzig? Vast en zeker, maar ‘t is maar net waar je je geld aan besteden wil. Ik zou liever zeggen: de eindredacteur is kostbaar in het digitale tijdperk.

N.B.: Toevallig (?), op dezelfde dag dat Timmers zijn betoog publiceert, meldt VillaMedia dat een jury van een journalistenprijs zich beklaagt over de kwaliteit van de inzendingen. De eindredactie verschraalt, zo constateert deze jury!

Maar belangrijker nog: ik wil dit blog laten samensmelten met mijn ‘officiële’ webstek, antondewit.nl. Dat ik dit weblog überhaupt ooit los van die site heb opgezet, heeft er enerzijds mee te maken dat het bloggen aanvankelijk slechts een voorzichtig experiment was, en anderzijds omdat ik de hier geventileerde opinies wilde scheiden van mijn normale journalistieke en publicitaire werkzaamheden. Maar het bloggen is inmiddels een serieuze en redelijk stabiele activiteit geworden, en de opinies zijn bovendien niet meer los te denken van mijn schrijverij. Dus in toenemende mate vind ik het onlogisch en inefficiënt om twee aparte sites in de lucht te houden.

Dat gaat dus veranderen — zij het gefaseerd en zonder haast. Maar je zult hier stilletjes aan de vormgeving zien veranderen, de opzet en structuur, en uiteindelijk ook het webadres (hoewel ik hoop en vermoed dat de oude URLs ook toegankelijk blijven… afijn, ik moet het allemaal nog uitdokteren). Maar wat uiteraard blijft, zijn mijn periodieke bedenkingen en bedenksels omtrent het geestelijk leven.