“[B]ij “eeuwig” denken wij aan eindeloosheid, en die schrikt ons af; bij leven denken wij aan het door ons ervaren leven, waarvan wij houden en dat wij niet zouden willen verliezen, en dat ons toch tegelijkertijd steeds opnieuw meer last dan vervulling brengt, zodat wij het enerzijds verlangen en tegelijkertijd toch niet willen. We kunnen alleen proberen in gedachten de tijdelijkheid waarin wij gevangen zitten te verlaten en te vermoeden dat eeuwigheid niet een steeds doorgaande opeenvolging van kalenderdagen is, maar zoiets als het volledig vervulde ogenblik, waarin het al ons omvat en wij het al omvatten. Het zou het ogenblik zijn van onderduiken in de oceaan van oneindige liefde, waarin er geen tijd meer is, geen vóór en na. Wij kunnen alleen proberen te denken dat dit ogenblik het leven in de volle zin is, ons steeds opnieuw onderdompelen in de uitgestrektheid van het zijn, waarin wij eenvoudigweg door vreugde overweldigd worden.” — Paus Benedictus XVI, Spe salvi, par. XII.
Paus Benedictus riep in zijn Angelustoespraak op tot een authentiek christelijke beleving van Allerzielen. Vorig jaar had hij iets soortgelijks gezegd, met toen de toevoeging dat het hem ging om een realistische visie op hiernamaals en eeuwig leven. Hij verwees daarbij toen naar de schitterende passage uit de encycliek Spe salvi die ik hierboven ook geciteerd heb.
Ik moet zeggen dat ik het best bevreemdend vond om op de dag dat de katholieke wereld alle overledenen herdenkt, de krant open te slaan en te zien dat seculier Nederland eigenlijk maar één overledene herdenkt; de apostel van het nihilisme, de heilige van het vrije woord. Ik vond de man onsmakelijk, ik vond de moord op hem onsmakelijk, en ik vind het feit dat er met veel intellectualistisch gewauwel een soort icoon van hem gemaakt wordt ook bijzonder onsmakelijk. Nee, er is weinig christelijks meer aan dit Hollands Allerzielen, pardon, Eenenkeleziel, met kaarsjes in de Linnaeusstraat.
Over kaarsjes op straat gesproken, Katholiek Nederland TV had in de laatste aflevering (vanaf 16:38) een mooi straatinterview waarin wel iets van die ‘authentiek christelijke geest’ van Allerzielen te ontwaren viel. Een jonge vrouw vertelt over haar verdriet over haar vader, die zelfmoord pleegde. Op een gegeven moment stelt de interviewster voor om een kaarsje op te steken.
Interviewster: “Zullen we doen alsof het al 2 november is…”
Vrouw: “Laten we dat doen.”
Interviewster: “…En een kaarsje opsteken.”
Vrouw: “Als jij een kaarsje hebt, dan steek ik hem op.”
Het authentieke beleven van Allerzielen, aldus de Paus, is een beleven “in het licht dat voortkomt uit het paasmysterie”. Ik vind dat deze vrouw die in het vriendelijke zonlicht zo dapper over haar verdriet vertelt, op heel persoonlijke wijze treffend uitdrukt waar dat mysterie ten diepste op neerkomt:
“…dat alles met een reden gebeurt, dat het niet aan mij is om dat hele grote plan te kunnen overzien, maar dat ik toch blij ben met hoe de dingen zijn gelopen, dat ik blij ben met het leven dat ik nu heb, en dankbaar ben voor alles wat ik heb…”
Als protestant blijf ik sommige tradities bij katholieken toch ontzettend vreemd vinden, hoezeer ik me soms ook kan verwarmen aan hun sociale bewogenheid, liturgie, intieme spiritualiteit en gevoel voor humor.
Het aansteken van een kaarsje ‘voor een overledene’ is daar één van.
Dat begrijp ik heel goed, maxplanck! Maar toch, als je naar het TV-fragment kijkt waar ik hier naar verwijs, en je ziet wat voor uitwerking het aansteken van het kaarsje heeft op die vrouw, snap je er dan niet iets meer van?
Ik vind het erg mooi, en ik denk ook dat ik het zelf wel mis, om op die manier met bepaalde dingen om te gaan (in symbolen om het werkelijker te maken – als ik het goed begrijp).
Maar echt snappen – nee – ik weet ook niet of ik het zelf zou kunnen. Ik vind de hoogdagen ‘allerzielen/allerheiligen’ ook een beetje bizar, maar ook weer warm en zacht. Dat maakt het filmpje ook wel duidelijk.
Ik herinner me de dag van de moord op Theo van Gogh nog als gisteren. Het was de eerste keer sinds járen dat ik een gebed voor een overledene uitsprak. Pas veel later besefte ik dat het Allerzielen was …
W.b. de aflevering van Katholiek Nederland TV op 28 okt j.l.: ja, ik vond dat ook een ontroerende scène. Net naar de kerk geweest, die vol zat met nabestaanden van mensen die het afgelopen jaar zijn overleden. Van de ene kant was ik niet blij met het verzwijgen van hoe belangrijk het is om te bidden voor hun zielenrust (aka iets – al is het maar in ‘bedekte termen’ – overbrengen van het bestaan van het vagevuur). Maar van de andere kant: het was duidelijk dat de viering en het samenzijn daarna de mensen veel troost gaf.
En voila, nog een paar begrippen waar ik niets mee kan
‘bidden voor zielenrust’ en ‘vagevuur’.
@ Jona: helpt dit je verder?
Het maakt één en ander in ieder geval duidelijker.