Paus Benedictus XVI ondertekent Caritas in veritate
“Help, de paus is links geworden!” Dat is vooralsnog een beetje de teneur van de berichtgeving over de nieuwe pauselijke encycliek Caritas in veritate. De Neerlandse pers verbaast zich erover dat paus Benedictus XVI zich in zulke felle bewoordingen uitlaat over economische uitwassen en een appèl doet op moraliteit en menselijke waardigheid. Wake up and smell the coffee, Neerlandse pers! Deze encycliek past prima in een lange reeks rondzendbrieven waarin het Vaticaan de sociale ethiek van de katholieke Kerk uiteen heeft gezet.
Benedictus is niet plots omgezwaaid, de Nederlandse journalistiek heeft zelf gewoon nooit eerder opgelet wat de beste man te zeggen had behalve als het over condooms of andere slaapkameraangelegenheden ging. Veelzeggend is in dat opzicht de snuggere analyse van Rome-correspondent Eric Arends vanochtend in de Volkskrant:
Deze progressieve kijk op de internationale economie gaat, vanuit Benedictus’ perspectief, overigens volstrekt logisch samen met een verbod op condoomgebruik; alles komt immers voort uit zijn interpretatie van Gods woord.
Natuurlijk, het condoomstandpunt moest weer van stal! Ik wist niet of ik moest lachen of moest huilen toen ik dit las. Wat een onnozelheid en vooringenomenheid!
Natuurlijk is de paus niet links geworden. Het simplistische politieke dualisme van links of rechts is zelfs al te beperkt om ons politieke bestel mee te duiden, laat staan dat we er levensbeschouwelijke standpunten mee kunnen typeren. Bovendien: ik zie niet zo goed wat er ‘links’ is aan een beroep op moraal en waardigheid. Beide zijn toch zaken waar links zich traditioneel het minste om bekommert. Eerst vreten, dan de moraal, doceerde het linkse icoon Brecht immers. Waarmee hij de egoïstische en vraatzuchtige inborst van de progressieve ideologieën van de laatste eeuw kernachtig gekenschetst heeft.
Afijn. Vooralsnog heb ik alleen nog berichten over en flarden uit de encycliek gelezen. Ik wil er ook nog meer inhoudelijk over schrijven — dat voornemen is al een beetje uitgedrukt in het 1′tje in de titel boven deze post. Maar daarvoor moet ik eerst heldhaftig en met een heuse pioniersmentaliteit wegen inslaan die geen enkele collega-journalist in het Nederlandse taalgebied voor mij ooit betreden heeft: ik ga de encycliek daadwerkelijk lezen.
Hoewel je laatste zin wel erg aanmatigend is, ben ik het overigens van harte met je eens.
Dag Anton,
Ik heb me ook opgewonden over Arends in de Volkskrant vanmorgen. Als je kijkt op pagina 3 zul je je nog meer verbazen over de column van Bert Wagendorp, die suggereert dat de paus nu pas, te laat, tot deze inzichten is gekomen.
Nou, ben benieuwd naar jouw inhoudelijke visie op de encycliek.
En.. (kan het niet laten): Benedictus begint zelf in zijn encycliek ook weer over condooms (tenminste, dat heb ik gehoord, misschien eerst maar zelf lezen…), dus je kan het de journalisten niet kwalijk nemen dat ze dat punt weer naar voren halen.
Groet, Juliette
@ Juliette: De column van Wagendorp had ik nog niet gelezen, dank voor de tip. En als het waar is dat condooms wel ter sprake komen, dan plaatst het de uitspraken van Arends wel in een iets ander licht, ja.
@ Frank: Die laatste zin was maar een grapje hoor. Al denk ik wel degelijk dat een hoop journalisten zich niet de moeite getroosten de encyclieken daadwerkelijk te lezen.
@Anton. zie paragrafen 28 en 44.
Wat een verademing om deze column te lezen. 99% van de krante-artikelen die over de Paus gaan zijn negatief zonder dat de auteur zich fatsoenlijk verdiept heeft in de materie waarover de Paus nu precies schrijft, waardoor vooringenomen standpunten keer op keer onder valse voorwendselen bevestigd worden [en het lezend publiek misleidt]. Als die-hard katholiek ga ik de encycliek natuurlijk ook lezen. Ben erg benieuwd naar je volgende column hierover, Anton.
@ Frank: OK, thanks… Maar zo op het eerste gezicht lijkt me dat te gaan over gezinsleven, openheid voor nageslacht, respect voor het leven, in het kader van de ontwikkeling van de mens. Elders (H1, par. 11) wordt gezegd: “authentic human development concerns the whole of the person in every single dimension.” Dus logisch dat ook deze dimensie erbij wordt gehaald. Maar het is niet zo dat hij weer over condooms begint, niet als centraal punt althans.
@ Erwin: dankje! Ik ben ook benieuwd. Ben momenteel aan het lezen. Pittige kost. Interessant.
Onlangs heb ik een stukje uit de bijna 120 jaar oude encycliek “Rerum Novarum“ gelezen, en ook die zou nu waarschijnlijk door de Nederlandse journalistieke goegemeente als links gekenschetst worden … Ondanks dat hij “Over nieuwe dingen” heet, is er weer eens niets nieuws onder de zon
“ik ga de encycliek daadwerkelijk lezen”
Hè bah toch, doe niet zo eng!
Overigens ga ik je daarin volgen (maar wel uit luiheid pas als ie er in het Nederlands is …)
Dat Volkskrant-artikel heeft bij mij ook wat losgemaakt -> zie hier. Overigens heb ik daarvoor niet de encycliek gelezen (zoals gezegd, wacht ik de Nederlandse versie af). Maar wel heb ik bovengenoemde Rerum novarum ter hand genomen (op papier en in het Hollands, dat leescht lekker weg
)
@ kattekliek (11:53): Volgens de Nederlandse ‘linkse’ dan wel ‘liberale’ goegemeente is opkomen voor gewone mensen (die zij ‘Tokkies’ met ‘onderbuikgevoelens’ noemen) tegenwoordig ‘rechts’… of nog erger: Christelijk. De zelfgenoegzame moderne elite komt nu op voor mensen met hoge opleidingen, bovengemiddelde inkomens en -bovenal- enorme ego’s. Het is geen toeval dat de politiek tegenwoordig van links tot rechts zwijgt over het distributistische ideaal. Rechts zwijgt omdat ze niet gelooft in een eerlijke herverdeling van eigendom onder families; links zwijgt omdat ze niet gelooft in eigendom én niet in families.
Dat de Kerk dit ideaal nog niet naar de ‘dustbin of history’ heeft verwezen, zal onze gezegende geseculariseerde elite de Paus & Kerk (& God) nooit vergeven.
Anton, wat is er nu mis mee als we constateren dat de paus een aantal ideeën ventileert die je links zou kunnen noemen? Herverdeling is toch echt geen rechts idee. En dat links zich niet zou bekommeren om moraal en waardigheid vind ik een gotspe. De sociaal-democratie was tot twintig jaar geleden bij uitstek de beweging die streefde naar verheffing en verbinding, naar menswaardige arbeids- en leefomstandigheden voor iedereen. Een uitspraak als ‘eerst eten, dan moraal’ wordt een stuk begrijpelijker als je je verdiept in armoede, wat dat is en hoe verwoestend dat is. Egoïstisch en vraatzuchtig zijn termen die ik toch echt eerder bij ‘rechts’ plaats. Toegegeven, ‘links’ en ‘rechts’ zijn politieke categorieën, containerbegrippen eigenlijk, die volstrekt ontoereikend zijn om een veelomvattend levensbeschouwelijk document mee te duiden, maar toch…het doet mijn rode inborst deugd dat de paus op een aantal praktische punten politici de meeste progressieve partijen in de Westerse wereld links inhaalt. Genoemde partijen zijn zo ver meegebogen met het heersende Thatcher-adagium van de afgelopen dertig jaar (‘er bestaat niet zoiets als een samenleving’), dat ze zich van hun eigen achterban hebben afgekeerd.
Nou Vincent, van mij mag je bepaalde ideeën van de paus best links noemen, maar ik vind gewoon de hele links-rechtsdichotomie niet van toepassing in dezen, het zijn überhaupt geen politieke uitspraken die de paus doet, ze betreffen m.i. zaken die vooraf gaan aan politiek. Mijn plagerige opmerking dat links zich traditioneel niet om moraal of waardigheid bekommert is uiteraard wat kort door de bocht, maar ik vind wel dat er te gemakkelijk van uit wordt gegaan dat het linkse thema’s zijn. Dat zijn het strikt genomen niet. Volgens mij heeft links het van oudsher liever over rechtvaardigheid dan over moraal, en liever over mensenrechten dan over menselijke waardigheid. Dat laatste begrip is überhaupt een heel katholiek begrip, dat dankzij katholieke denkers als Jacques Maritain en Gabriel Marcel ook in het seculier-politieke discours terecht is gekomen.
Egoïsme en vraatzucht passen zeker even goed bij rechts, zeker in bepaalde Angelsaksische vormen. En ik ben het met je eens dat linkse partijen verdienstelijk zijn geweest in het aanpakken van armoede en ongerechtigheid. Maar, en dat is het achterliggende punt, socialistische en sociaal-democratische partijen hebben armoedebestrijding altijd als een zeer economische aangelegenheid gezien, geheel in de lijn van het strenge materialisme van Marx. Een kwestie van materiële herverdeling.
De hele katholieke sociale leer zoals die opkwam in de 19e eeuw kun je zien als een reactie daarop: het gaat niet alleen om materiële armoede, zei de Kerk steeds weer, er gaat een geestelijke armoede aan vooraf. Ook de huidige paus heeft dat punt herhaaldelijk gemaakt, en volgens mij ademt ook deze encycliek die geest weer. En daarom denk ik dat de kwalificatie ‘links’ niet op deze encycliek van toepassing is. (Al hoorde ik dat er m.n. in de VS ook rechtse denkers zijn die deze paus te links vinden en laaiend op hem zijn vanwege deze encycliek.)
Vincent, misschien vind je met licht op bovenstaande discussie mijn laatste artikel wel interessant: http://bitterlemon.eu/post/2009/07/09/Discriminatie-en-distributisme.aspx
Nederlandse journalisten en de Katholieke Kerk… *zucht*
[...] in veritate (2): open uitnodiging Ik had beloofd wat uitgebreider op de nieuwe encycliek Caritas in veritate in te gaan zodra ik die gelezen had. [...]