Onttrossing

Ergens in de tweede helft van de vorige eeuw werd onze Nederlandse taal verrijkt met een nieuw werkwoord: ‘vertrossen’. Hoewel geen kip het meer gebruikt tegenwoordig, meldt de laatste editie van de Van Dale nog altijd keurig de definitie:

vertrossen (onverg.; vertroste, is vertrost) 1 zijn programma’s aanpassen aan de smaak van het grote publiek en derhalve slechts oppervlakkig, waardevrij amusement brengen, met weinig informatie en educatie 2 (bij uitbr.) oppervlakkig worden, niet diep graven * van ver- + de omroep Tros
vertrossing (de (v.)) verschijnsel dat steeds meer nadruk wordt gelegd op amusement zonder diepgang ten koste van educatieve en levensbeschouwelijke waarden (vooral in de omroepwereld)

Merkwaardig genoeg zijn deze termen inhoudelijk nog altijd hoogst actueel — ons hele land vertrost in razendsnel tempo, van de media tot en met de politiek — maar komt het woord zelf een tikkeltje gedateerd over. Want het stamt uit de tijd van voor de commerciële televisiestations, toen de cultuurpessimisten enkel nog de Tros hadden om de schuld te geven van alle vervlakking en infantilisatie. Inmiddels steken RTL, SBS 6, Net 5 enzovoort de Tros natuurlijk naar de kroon qua hersenloos, hedonistisch en nihilistisch amusement.

Maar laten we de term ‘vertrossing’ maar bewaren, als zichtbaar monument voor de publieke omroep die deze ellende over ons afgesmeekt heeft bij de afgoden van roes en genotzucht. Bovendien: dat de commerciëlen inmiddels kundig hun best doen om nog platter vermaak te brengen, neemt niet weg dat de Tros ook nog altijd haar uiterste best doet de bevolking zo dom mogelijk te maken.

Op dezelfde dag dat ‘de grootste familie van Nederland’ victorie kraaide omdat zij ook daadwerkelijk de grootste omroep van Nederland was, dreigde minister Plasterk de uitzendlicentie van de Tros in te trekken vanwege de sluikreclame in het kinderprogramma Bibaboerderij. Dat programma is een goed voorbeeld van de voortgaande vertrossing, en niet alleen omdat het een reclamevehikel van C1000 is. Zelden heb ik zo’n hersenloos programma gezien — in vergelijking met de di-da-dyslectische foe-fa-figuren in die Bi-ba-boerderij zijn zelfs de Teletubbies welbespraakte intellectuele zwaargewichten. Mijn kinderen mogen er niet naar kijken. Dat is gewoon een kwestie van geestelijke hygiëne. En ik ben daar doorgaans heus niet flauw in.

Ik ben zelfs zo ontzettend niet flauw dat ik vanochtend heel heldhaftig de televisie aanflapte voor mijn kinderen, zodat ik zelf even op m’n gemak de krant kon lezen. Nederland 3 is in de vroege ochtend het domein van zeer acceptabele kindertelevisie — Sesamstraat, KRO Kindertijd, allemaal programma’s waarin een zekere diversiteit, intelligentie en creativiteit te ontwaren is. Maar toen ik de tv vanochtend inschakelde was het net iets na achten, en dan is het de beurt aan de Tros om de kindergeesten te verpesten. De Tros, dat moet je ze nageven, bereikt in dat opzicht het maximale resultaat met minimale middelen: met herhalingen van herhalingen van zichzelf toch al steeds weer herhalende producties van het Belgische Studio 100, waar ik al eerder kritiek op leverde. Zie je de gemakzucht van het scherm afknallen, dan kun je er donder op zeggen dat de Tros aan het uitzenden is.

Nu snap ik op zich best dat een omroep er in deze zomerperiode voor kiest om herhalingen uit te zenden, maar de Tros maakte het vanochtend wel erg bont. De aflevering van het toch al tenenkrommend infantiele De wereld van K3 stond in het teken van Oudjaar. Terwijl buiten de zon en zomerse buien elkaar afwisselen, staan die drie Belgische tantes in een kerstdecor te kwebbelen over oliebollen en sneeuwlaarzen! De Tros had die herhaling natuurlijk rücksichtlos uit de kast getrokken. Seizoenen? Who cares! In de C1000 bestaan immers ook geen seizoenen, daar kun je ook het hele jaar door aardbeien en asperges kopen. Wij denken bij nihilisme doorgaans aan gitzwarte redenaties van somber ogende filosofen, maar vergis je niet: in onze samenleving komt nihilisme in zuurstokroze verpakking en vrolijke deuntjes.

Dus minister Plasterk, alstublieft, trek de licentie van die zender in! Al die nieuwe aspirant-omroepen moeten eindeloos verantwoording afleggen over hun bestaansrecht — en terecht, als je het mij vraagt! — maar waarom zijn we dan ook niet een ietsiepietsie kritischer over het bestaansrecht van de bestaande omroepen? De toegevoegde waarde van de Tros is nul, nada, nop, nihil. Schrappen die handel!

Laten we met z’n allen hopen dat het woord ‘onttrossing’ de volgende editie van de Van Dale haalt…