Tien bezwaren tegen de interreligie

Nederland is weer een kerkgenootschap rijker. En wat voor één. Gediplomeerd ‘interfaith minister‘ Joan Elkerbout uit Sint-Oedenrode sticht een kerk voor alle godsdiensten. Witte heksen, christenen, boeddhisten, new agers, humanisten en moslims, iedereen is welkom. Dat klinkt heel mooi. Maar dat is het niet. Het is je reinste waanzin, deze ‘interreligie’. En ik zal je tien goede redenen geven waarom.

1. Een religie kun je niet stichten.
Religieuze tradities komen niet uit de lucht vallen. Ze groeien op organische wijze, hebben tijd nodig om tot wasdom te komen, en kunnen vaak pas in retrospectief, na verloop van enige eeuwen, als een religieuze traditie worden aangeduid. We praten weleens over ‘religiestichters’ als we het hebben over mensen als Jezus, Boeddha en Mohammed, maar feitelijk is dat een misleidende term. Deze mensen zijn niet op een goede dag een eigen religie begonnen. Het zal mevrouw Elkerbout ook niet lukken. Sektes, die kun je wel oprichten. Haar ietsistische ‘kerkgenootschap’ zal ook sektarisch blijken.

2. De interreligie veegt ongelijksoortige grootheden op één hoop.
De grote religieuze tradities — christendom, jodendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme — zijn bij nader inzien al zeer ongelijksoortig. Een schriftgodsdienst als het jodendom is niet te vergelijken met een orale traditie als het hindoeïsme, om maar wat te noemen. Dat we ze allemaal onder de noemer ‘religie’ scharen heeft meer met ons gebrekkige onderscheidingsvermogen te maken, dan met daadwerkelijke overeenkomsten tussen die tradities. Maar de interreligieuze sekte wil zelfs ook zieltjes winnen onder niet-religieuze wereldbeschouwingen als het humanisme, of dwaze knutselspiritualiteiten als wicca en new age. Dat is een beetje als een voetbalclub samenstellen uit handballers, tennissers, judoka’s, synchroonzwemmers, darters, schakers, voetbalkijkers en postzegelverzamelaars.

3. Van alles wat is van alles niets.
In een traditie staan betekent ook: een focus aanbrengen, een keuze maken voor een bepaalde weg, en die ten einde doorlopen. Spirituele monogamie kun je het noemen. De spirituele polygamie van de interreligie zal leiden tot vervlakking. Wanneer je van alles wat tot je wil nemen, leer je in feite geen enkele traditie echt kennen.

4. Interreligie is per definitie nihilistisch.
Religieuze tradities draaien om kernen van waarheid en waarde. In een interreligie mogen die natuurlijk niet beleden worden. Ik mag als interreligieus kerkganger bijvoorbeeld niet zeggen dat Jezus Christus de weg, de waarheid en het leven is, want de persoon die naast mij in de banken zit kan daar wel eens heel anders over denken. Daarom moet iedere gelovige die lid wil worden van de sekte der interreligieuzen het meest wezenlijke aspect van zijn geloof loochenen of in ieder geval voor zich houden. De interreligie zelf kan dus geen kernen van waarheid of waarde bevatten, en is dus ten diepste nihilistisch.

5. Interreligie is louter esthetiek.
Religieuze tradities zijn altijd inclusief; ze kennen gebruiken, een leer, ethische richtlijnen, rituelen, een eigen esthetiek, sociale en metafysische visies, enzovoort. Al die zaken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de interreligie worden de tradities ontdaan van hun normatieve aspecten, ontdaan van hun dogmatiek, ontdaan van hun sociale en metafysische aanspraken. Alleen de esthetiek blijft dan over, waardoor de tradities in feite als kaartenhuizen uit elkaar vallen en er niets overblijft dan pure kitsch. Mooie, gepolijste ritueeltjes, mooie tegeltekstjes, maar geen enkele inhoud.

6. Interreligie is behaagziek.
Dit is een verwijt dat ook andere ‘nieuwe religies’ te maken is; ze zijn hoogst eclectisch, pikken alleen maar die elementen uit de grote tradities die hen goed uitkomen. Echte religieuze tradities daarentegen kennen altijd een grote diversiteit aan inzichten, wijsheden, gebruiken en dogma’s, waarvan sommige ons allerminst zullen behagen. Maar daardoor worden wij wel voortdurend uitgedaagd om ons eigen gelijk te bevragen. Als de Ietsige God van de Interreligie al functioneert als een stem van het geweten, dan klinkt die stem opmerkelijk veel als de stem van de individuele gelovige zelf. Hij of zij zal kortom nooit fundamenteel bevraagd of uitgedaagd worden zijn gedrag te veranderen, maar steeds slechts bevestigd worden in de eigen opvattingen, gedragingen en gewoonten.

7. De bron is troebel.
Waarom zou men een interreligie willen stichten? Alleen maar uit besluiteloosheid en angst om andere mensen buiten te sluiten. Maar dat is natuurlijk een twijfelachtige basis, een troebele bron. Er kan geen echte bezieling of religieuze verdieping van uit gaan. Het is politiek-correcte buikkramp die leidt tot multireligieuze diarree.

8. Interreligie doodt de tradities die het zegt te verenigen.
Als iedere christen, boeddhist en moslim lid zou worden van deze sekte, zouden het christendom, boeddhisme en de islam de facto ophouden te bestaan. Natuurlijk zijn religieuze tradities nooit hermetisch afgesloten stromen die geen invloed van andere tradities kennen, maar ze houden wel hun eigen dynamiek, hun eigen bronnen en wortels. Interreligie snijdt de takken af van de verschillende bomen van religieuze tradities. Je krijgt dan misschien een mooie en diverse takkenbos, maar dat boeket kan natuurlijk nooit wortel schieten.

9. Interreligie doodt interreligieuze dialoog.
Het gesprek tussen gelovigen van verschillende tradities is altijd moeizaam. Het vergt geduld, voorzichtigheid, deemoed, nauwkeurigheid en respect. Interreligie is van een wezenlijk andere orde dan interreligieuze dialoog.  De overeenkomsten tussen religies worden beklemtoond, de verschillen weggepoetst. Wezenlijke onderdelen van iedere traditie worden taboe verklaard, zoals onder punt 4 en 5 reeds beschreven. Iedereen die ervaring heeft met interreligieuze dialoog zal weten dat dat niet werkt, zelfs contraproductief kan zijn. Interreligie is ongeduldig, onvoorzichtig, hoogmoedig, slordig en respectloos, en zal dus alle moeizaam bevochten verworvenheden van interreligieuze dialoog vernietigen.

10. Interreligie kan slechts met geweld en dwang gehandhaafd worden.
Er kan bij deze kerk geen vrijwillige bekering bestaan, want zoals we onder punt 4 zagen is er niets om je toe te bekeren. Interreligie biedt veel te weinig om mensen te inspireren en een gevoel van betekenisvolheid te geven, waardoor niemand er vrijwillig voor zal kiezen — een paar verdwaasde intellectuelen daargelaten. De enige kans die mevrouw Elkerbout maakt op succes, zou zijn als D66 aan de macht komt en deze sekte tot staatsgodsdienst bombardeert. Met verplicht lidmaatschap voor iedereen en strafrechtelijke vervolging bij afvalligheid. Staatsdwang en fundamentalistisch geweld zijn de enige perspectieven die lonken om de interreligie te laten slagen.

Dit zijn de voornaamste bezwaren die ik bedenken kan, aanvullingen zijn zeer welkom. Misschien vraag je je af: is er dan helemaal geen enkel ietsepietserig goed puntje te noemen aan deze interreligie? Geen sympathiek aspect, of mogelijk positieve uitwerking?

Het antwoord luidt: nee.