Dat zelfs de donkere periodes uit de geschiedenis vaak een bron van nostalgie zijn, bewijst alle aandacht voor de val van de Muur wel. Ik moet je bekennen: hoewel ik pas tien was toen de Muur viel, heb ik zelf ook nog wel eens last van ‘Ostalgie’.
Herinneringen aan de Muur
Snipper #20: Een heidense Christus?
Nog altijd zijn er opgewonden atheïsten en neo-paganen die hele internetpagina’s vullen met uitgebreide beschouwingen over de ‘heidense wortels’ van het christendom. Een wirwar van plaatjes en feitjes moet dan aantonen dat het christelijke verhaal niet origineel is, dat er tal van heidense goden bestonden, die ook uit een maagd geboren waren, zieken genazen, uit de dood waren opgestaan, enzovoort. Mithras, Dionysus, Adonis, Osiris — allemaal proto-Jezussen, dus het christendom brengt eigenlijk niets nieuws, zo is de triomfantelijke suggestie. Maar wat zegt het nou werkelijk? Is een regenboog minder bijzonder en betoverend, omdat de afzonderlijke kleuren ervan elders in de natuur ook te vinden zijn? Kun je het genie van Rembrandt ontkennen door erop te wijzen dat schilders voor hem ook verf gebruikten? Natuurlijk niet. Ook in de tijd van G.K. Chesterton klonk dit onnozele riedeltje over de ‘heidense Christussen’ al volop, en in dit prachtige slot van het vijfde hoofdstuk van De eeuwige mens (volgend op dit fragment) veegt hij er de vloer mee aan. De mensen die spreken over een heidense Christus, aldus Chesterton, hebben niet alleen het christendom verkeerd begrepen, maar vooral ook het heidendom.
Wortel schieten
Een mooi interview met Paul van der Velde, mijn gewaardeerde co-samensteller van het Bronnenboek Boeddhisme, naar aanleiding van de Maand van de Spiritualiteit. ‘Wortel schieten’ is het thema, en Paul vertelt hier op nuchtere wijze over zijn ervaring met de hindoeïstische en boeddhistische culturen van het Oosten, en hoe belangrijk het juist daar is om bij je ‘roots’ te blijven. “Om serieus genomen te worden als hindoe, moest ik katholiek zijn.” Boeiend!
Allerzielen
“[B]ij “eeuwig” denken wij aan eindeloosheid, en die schrikt ons af; bij leven denken wij aan het door ons ervaren leven, waarvan wij houden en dat wij niet zouden willen verliezen, en dat ons toch tegelijkertijd steeds opnieuw meer last dan vervulling brengt, zodat wij het enerzijds verlangen en tegelijkertijd toch niet willen. We kunnen alleen proberen in gedachten de tijdelijkheid waarin wij gevangen zitten te verlaten en te vermoeden dat eeuwigheid niet een steeds doorgaande opeenvolging van kalenderdagen is, maar zoiets als het volledig vervulde ogenblik, waarin het al ons omvat en wij het al omvatten. Het zou het ogenblik zijn van onderduiken in de oceaan van oneindige liefde, waarin er geen tijd meer is, geen vóór en na. Wij kunnen alleen proberen te denken dat dit ogenblik het leven in de volle zin is, ons steeds opnieuw onderdompelen in de uitgestrektheid van het zijn, waarin wij eenvoudigweg door vreugde overweldigd worden.” — Paus Benedictus XVI, Spe salvi, par. XII.
Paus Benedictus riep in zijn Angelustoespraak op tot een authentiek christelijke beleving van Allerzielen. Vorig jaar had hij iets soortgelijks gezegd, met toen de toevoeging dat het hem ging om een realistische visie op hiernamaals en eeuwig leven. Hij verwees daarbij toen naar de schitterende passage uit de encycliek Spe salvi die ik hierboven ook geciteerd heb.
Ik moet zeggen dat ik het best bevreemdend vond om op de dag dat de katholieke wereld alle overledenen herdenkt, de krant open te slaan en te zien dat seculier Nederland eigenlijk maar één overledene herdenkt; de apostel van het nihilisme, de heilige van het vrije woord. Ik vond de man onsmakelijk, ik vond de moord op hem onsmakelijk, en ik vind het feit dat er met veel intellectualistisch gewauwel een soort icoon van hem gemaakt wordt ook bijzonder onsmakelijk. Nee, er is weinig christelijks meer aan dit Hollands Allerzielen, pardon, Eenenkeleziel, met kaarsjes in de Linnaeusstraat.
Over kaarsjes op straat gesproken, Katholiek Nederland TV had in de laatste aflevering (vanaf 16:38) een mooi straatinterview waarin wel iets van die ‘authentiek christelijke geest’ van Allerzielen te ontwaren viel. Een jonge vrouw vertelt over haar verdriet over haar vader, die zelfmoord pleegde. Op een gegeven moment stelt de interviewster voor om een kaarsje op te steken.
Interviewster: “Zullen we doen alsof het al 2 november is…”
Vrouw: “Laten we dat doen.”
Interviewster: “…En een kaarsje opsteken.”
Vrouw: “Als jij een kaarsje hebt, dan steek ik hem op.”
Het authentieke beleven van Allerzielen, aldus de Paus, is een beleven “in het licht dat voortkomt uit het paasmysterie”. Ik vind dat deze vrouw die in het vriendelijke zonlicht zo dapper over haar verdriet vertelt, op heel persoonlijke wijze treffend uitdrukt waar dat mysterie ten diepste op neerkomt:
“…dat alles met een reden gebeurt, dat het niet aan mij is om dat hele grote plan te kunnen overzien, maar dat ik toch blij ben met hoe de dingen zijn gelopen, dat ik blij ben met het leven dat ik nu heb, en dankbaar ben voor alles wat ik heb…”
Snipper #19: Rede en verbeelding
Christendom en heidendom — wat ze gemeen hebben, is volgens G.K. Chesterton een diep-menselijk instinct voor verbeelding. Maar al in het vorige fragment begonnen zich de contouren van een verschil af te tekenen, dat hij hier verder expliciteert. Ik vind dit persoonlijk een van de mooiste fragmenten uit het vijfde hoofdstuk van De eeuwige mens, door de fraaie frasen en ronkende stellingen die ook in het huidige debat over de redelijkheid van religie gehoord mogen worden.
De tastbare dood
Laura draagt een ‘Anne-ketting’. Een klein hangertje met as van haar overleden vriendin. Ze vraagt zich hardop af welk deel van het lichaam van Anne haar ketting bevat. De interviewer vraagt wat zij hoopt. De ogen van Laura fonkelen, ze weet het niet. Hoe beheerst ze de hele tijd ook geweest is, ze lijkt van slag door deze vraag. Ze aarzelt. Haar gezicht, antwoordt ze uiteindelijk.
Zelfs de doden moeten tastbaar blijven — ons stoffelijk nabij; in een ketting; een gezicht dat we moeten blijven zien; de geur van kleren die we moeten blijven ruiken.
Wat een aangrijpende documentaire, zo liefdevol, warm, en nergens onnodig sentimenteel; iets wat een hele kunst is wanneer het over het overlijden van een kind gaat.
Anne en Laura (Foto: RKK)
Moderne rituelen
Wie de moderne wereld echt grondig wil begrijpen, hoeft volgens mij geen dikke traktaten van pompeuze filosofen te lezen — een stripalbum van Calvin and Hobbes is veel efficiënter én diepzinniger. Wat wil je, met hoofdpersonen die vernoemd zijn naar twee grote architecten van de moderniteit, iconen van respectievelijk een streng geestelijk determinisme en een streng materieel determinisme. Nou ja, ik zou eindeloos door kunnen zwammen over deze briljante strip van Bill Watterson, maar dan zit je alsnog een dik traktaat van een pompeuze filosoof te lezen. Laat ik me dus even beperken tot het stripje hierboven… (En vergeef mij de pompeuze woorden.)
Voorbij de tegelteksten
Ben je een boeddhist als je een Boeddha-beeldje in huis hebt? Die vraag stelde nrc.next zich onlangs met gefronste wenkbrauwen. Volgens de Boeddhistische Omroep Stichting luidt het antwoord ‘ja’, maar die publieke zender heeft daar uiteraard alle belang bij: om haar zendtijd veilig te stellen komt het goed uit om zo te goochelen met cijfers dat het lijkt alsof het boeddhisme de tweede religie van Nederland is. Maar als dat zo is zijn de Intratuin en de Xenos de belangrijkste evangelisten van deze oosterse religie, want de drie miljoen ‘boeddhisten’ die ons land rijk is zullen toch echt vooral om decoratieve redenen voor zo’n vrolijk lachende dikkerd in tuin of huiskamer hebben gekozen. Boeddhisme in Nederland; dat is helaas vooral versiering en tegeltjeswijsheid. Het kan gelukkig ook anders: het Bronnenboek Boeddhisme, dat officieel vanaf vandaag verkrijgbaar is, poogt wat dieper in het boeddhisme door te dringen.
Nieuws! Tweede zin van Genesis klopt ook al niet!
Na jaren van intensieve studie van paleo-Hebreeuwse bronteksten van het Oude Testament, ben ik tot een schokkende conclusie gekomen: de tweede zin van het Bijbelboek Genesis wordt steevast verkeerd vertaald!
